Cha dượng là người nước ngoài có thể nhận con riêng của vợ là công dân Việt Nam làm con nuôi theo Luật Nuôi con nuôi 2010, dưới dạng nuôi con nuôi đích danh. Luật miễn cho cha dượng một số điều kiện như khoảng cách tuổi tối thiểu, nhưng vẫn đòi sự đồng ý của người mẹ, của cha đẻ nếu còn quyền, của chính đứa trẻ từ đủ 9 tuổi, và hồ sơ đi qua cơ quan cấp tỉnh và trung ương chứ không phải ở xã.
Nhiều gia đình tìm hiểu thủ tục này khi chuẩn bị cùng nhau sang nước của người chồng sinh sống, muốn đứa trẻ có quan hệ pháp lý với cha dượng. Bài này đi qua mục đích hợp pháp của việc nhận nuôi, điều kiện, những ai phải đồng ý, đường đi của hồ sơ và hệ quả với giấy tờ, quốc tịch của trẻ. Đây là thủ tục phức tạp, hồ sơ cụ thể bạn cần đối chiếu văn bản hiện hành và hỏi cơ quan tiếp nhận.
Nhận con riêng làm con nuôi để làm gì
Theo pháp luật Việt Nam, cha dượng và con riêng của vợ có quan hệ gia đình nhưng không phải quan hệ cha con. Cha dượng không tự có quyền đại diện cho trẻ, không có nghĩa vụ cấp dưỡng như cha đẻ, và trẻ không đương nhiên được thừa kế theo pháp luật của cha dượng ở hàng thứ nhất như con đẻ, trừ những trường hợp luật thừa kế có quy định riêng về quan hệ nuôi dưỡng.
Việc nhận nuôi tạo ra quan hệ cha mẹ và con giữa người nhận nuôi và trẻ, với đầy đủ quyền và nghĩa vụ. Với gia đình có yếu tố nước ngoài, đây thường là cơ sở để trẻ được đoàn tụ, cư trú cùng gia đình ở nước của cha dượng, theo pháp luật nước đó. Cha dượng cũng có căn cứ đại diện cho trẻ ở trường học, bệnh viện, khi làm giấy tờ.
Luật Nuôi con nuôi nêu rõ mục đích của việc nuôi con nuôi là xác lập quan hệ cha mẹ và con lâu dài, bền vững, vì lợi ích tốt nhất của trẻ. Nhận nuôi chỉ để làm thủ tục di trú mà không có thật sự quan hệ chăm sóc bị cấm, cùng với việc lợi dụng nuôi con nuôi để trục lợi hay mua bán người.
Điều kiện chính đối với cha dượng và đứa trẻ
Bảng dưới tóm tắt các điều kiện chính theo Luật Nuôi con nuôi 2010; luật nước nơi cha dượng thường trú cũng có điều kiện riêng mà người đó phải đáp ứng.
| Nội dung | Quy định chung | Với cha dượng nhận con riêng của vợ |
|---|---|---|
| Độ tuổi của trẻ | Trẻ dưới 16 tuổi; một số trường hợp từ 16 đến dưới 18 tuổi | Luật cho phép nhận con nuôi từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi nếu là cha dượng, mẹ kế nhận con riêng của vợ hoặc chồng |
| Khoảng cách tuổi | Người nhận nuôi phải hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên | Được miễn khoảng cách tuổi này |
| Năng lực, điều kiện của người nhận nuôi | Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, có điều kiện sức khoẻ, kinh tế, chỗ ở bảo đảm việc chăm sóc, tư cách đạo đức tốt | Được miễn một số điều kiện về sức khoẻ, kinh tế, chỗ ở; vẫn phải không thuộc các trường hợp bị cấm nhận nuôi |
| Pháp luật nước người nhận nuôi | Phải đáp ứng điều kiện theo pháp luật nước nơi người đó thường trú | Áp dụng như chung |
Lưu ý về độ tuổi: nếu đứa trẻ đã từ đủ 18 tuổi, việc nhận nuôi theo Luật Nuôi con nuôi không còn áp dụng. Gia đình có con riêng sắp tròn 16 hoặc 18 tuổi nên tính thời gian sớm, vì hồ sơ có yếu tố nước ngoài mất nhiều thời gian.
Ai phải đồng ý và đồng ý thế nào
Người mẹ. Là cha mẹ đẻ và vợ của người nhận nuôi, người mẹ phải đồng ý bằng văn bản. Việc đồng ý phải hoàn toàn tự nguyện, không bị ép buộc, không kèm điều kiện vật chất.
Cha đẻ của trẻ, nếu còn sống và không bị mất quyền. Đây là điểm hay vướng nhất. Nếu giấy khai sinh của trẻ có tên cha, việc cho trẻ làm con nuôi cần sự đồng ý của cả cha đẻ, trừ khi cha đẻ đã chết, mất tích, mất năng lực hành vi dân sự hoặc không xác định được; khi đó chỉ cần sự đồng ý của người mẹ. Cha đẻ ở xa, không liên lạc được không tự động được coi là không cần đồng ý; cần căn cứ pháp lý cụ thể.
Chính đứa trẻ từ đủ 9 tuổi. Trẻ từ đủ 9 tuổi trở lên phải đồng ý việc được nhận làm con nuôi. Cán bộ sẽ lấy ý kiến của trẻ; trẻ cần được giải thích bằng ngôn ngữ phù hợp với lứa tuổi về ý nghĩa của việc này.
Được tư vấn trước khi đồng ý. Luật yêu cầu người cho con làm con nuôi được tư vấn đầy đủ về mục đích nuôi con nuôi, quyền và nghĩa vụ giữa cha mẹ nuôi và con nuôi, và hệ quả với quan hệ giữa trẻ và cha đẻ.
Đường đi của hồ sơ
Nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài không làm ở Uỷ ban nhân dân cấp xã như nhận nuôi trong nước. Theo cách tổ chức của Luật Nuôi con nuôi, hồ sơ đi qua cơ quan trung ương và cấp tỉnh. Trình tự chung, cần đối chiếu hướng dẫn hiện hành:
- Cha dượng chuẩn bị hồ sơ của người nhận nuôi theo yêu cầu của cả Việt Nam và nước nơi mình thường trú; giấy tờ nước ngoài phải hợp pháp hoá lãnh sự và dịch sang tiếng Việt.
- Chuẩn bị hồ sơ của trẻ: giấy khai sinh, ảnh, giấy tờ chứng minh trẻ là con riêng của vợ, giấy kết hôn của cha dượng và người mẹ, văn bản đồng ý của những người phải đồng ý.
- Nộp hồ sơ người nhận nuôi tại Cục Con nuôi thuộc Bộ Tư pháp đối với người nhận nuôi thường trú ở nước ngoài. Người nước ngoài thường trú ở Việt Nam có thể có đường nộp khác; hỏi trước Sở Tư pháp nơi trẻ thường trú.
- Sở Tư pháp nơi trẻ thường trú kiểm tra hồ sơ của trẻ, lấy ý kiến của những người phải đồng ý.
- Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh xem xét, quyết định cho người nước ngoài nhận trẻ làm con nuôi.
- Tổ chức giao nhận con nuôi tại Sở Tư pháp, ghi vào sổ hộ tịch việc nuôi con nuôi.
Trên thực tế, mỗi khâu có thể yêu cầu bổ sung giấy tờ. Hồ sơ có yếu tố nước ngoài thường mất nhiều tháng; nên bắt đầu sớm và giữ liên lạc thường xuyên với cơ quan tiếp nhận.
Hệ quả với giấy tờ, họ tên và quốc tịch của trẻ
Sau khi việc nuôi con nuôi được ghi vào sổ hộ tịch, quan hệ cha mẹ và con giữa cha dượng và trẻ được xác lập. Theo yêu cầu của cha mẹ nuôi, họ tên của trẻ có thể được thay đổi; trẻ từ đủ 9 tuổi phải đồng ý. Phần cha trong giấy khai sinh của trẻ có thể được điều chỉnh theo quy định về hộ tịch khi có yêu cầu.
Về quốc tịch, theo Luật Quốc tịch Việt Nam, trẻ em là công dân Việt Nam được người nước ngoài nhận làm con nuôi vẫn giữ quốc tịch Việt Nam. Việc trẻ có thêm quốc tịch của nước cha dượng hay không do pháp luật nước đó quyết định. Phần quốc tịch của con nuôi có bài riêng ở trang chuyên về quốc tịch trong cụm.
Quan hệ giữa trẻ và cha đẻ cũng thay đổi theo luật: khi đã cho làm con nuôi, nhiều quyền và nghĩa vụ giữa cha đẻ và trẻ chấm dứt, trừ những thoả thuận khác theo luật. Đây là lý do việc lấy ý kiến cha đẻ được coi trọng.
Những hiểu lầm thường gặp
Đã kết hôn với mẹ thì cha dượng đương nhiên là cha. Không. Kết hôn chỉ tạo quan hệ vợ chồng giữa hai người lớn. Quan hệ cha con giữa cha dượng và con riêng của vợ chỉ được xác lập khi có quyết định cho nhận con nuôi và việc đó được ghi vào sổ hộ tịch.
Nhận nuôi ở nước ngoài là xong, không cần làm gì ở Việt Nam. Nếu cả gia đình làm thủ tục nhận nuôi theo luật nước của cha dượng, trẻ là công dân Việt Nam vẫn có hồ sơ hộ tịch ở Việt Nam. Muốn quan hệ đó được thể hiện ở Việt Nam, cần ghi việc nuôi con nuôi vào sổ hộ tịch; một số nước còn đặt yêu cầu riêng về việc nhận nuôi trẻ từ nước khác.
Chỉ cần mẹ đồng ý là đủ. Nếu giấy khai sinh của trẻ có tên cha đẻ và người đó không thuộc các trường hợp luật loại trừ, cha đẻ cũng phải đồng ý. Trẻ từ đủ 9 tuổi cũng phải đồng ý.
Nhận nuôi là cách nhanh để trẻ đi cùng gia đình. Thủ tục nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài thường lâu và nhiều tầng kiểm tra. Mục đích phải là xây dựng quan hệ cha con thật; dùng nuôi con nuôi chỉ để làm thủ tục di trú là vi phạm.
Khi nào nên nhờ người làm nghề
Thủ tục này có nhiều tình huống mà giấy tờ phổ thông không trả lời được hết. Nên hỏi luật sư hoặc người có chuyên môn khi:
- Cha đẻ của trẻ không liên lạc được, ở nước khác, hoặc không đồng ý.
- Trẻ sắp tròn 16 hoặc 18 tuổi, cần tính kỹ thời gian.
- Pháp luật nước của cha dượng có yêu cầu riêng về công nhận việc nuôi con nuôi làm ở Việt Nam.
- Gia đình đang có tranh chấp về quyền nuôi con với cha đẻ.
- Trẻ có tài sản riêng hoặc quyền thừa kế từ bên cha đẻ cần cân nhắc.
Với những ca này, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được định hướng về hồ sơ và thứ tự làm trước khi nộp. Việc nhận nuôi chỉ nên tiến hành khi cả gia đình, và chính đứa trẻ, hiểu rõ ý nghĩa của nó.
Câu hỏi thường gặp
Cha dượng người nước ngoài có phải hơn con riêng của vợ 20 tuổi mới được nhận nuôi không?
Không. Luật Nuôi con nuôi 2010 miễn điều kiện chênh lệch 20 tuổi cho trường hợp cha dượng, mẹ kế nhận con riêng của vợ hoặc chồng. Cha dượng vẫn phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ và không thuộc trường hợp bị cấm nhận nuôi.
Con riêng của vợ đã 16 tuổi có nhận nuôi được không?
Được, nếu trẻ dưới 18 tuổi. Luật cho phép cha dượng, mẹ kế nhận con riêng từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi làm con nuôi. Vì hồ sơ có yếu tố nước ngoài mất nhiều thời gian, gia đình nên bắt đầu sớm trước khi trẻ tròn 18 tuổi.
Cha đẻ của trẻ không đồng ý thì có nhận nuôi được không?
Nếu cha đẻ còn sống, xác định được, không mất tích và không mất năng lực hành vi dân sự, sự đồng ý của người đó là bắt buộc. Không có sự đồng ý thì thường không thể tiến hành. Tình huống này nên hỏi luật sư để biết có căn cứ pháp lý nào khác hay không.
Hồ sơ nhận con nuôi có yếu tố nước ngoài nộp ở xã được không?
Không. Nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài đi qua Cục Con nuôi thuộc Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp và Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh theo Luật Nuôi con nuôi. Bạn hỏi Sở Tư pháp nơi trẻ thường trú để biết đường nộp đúng với trường hợp của gia đình.
Trẻ được cha dượng nước ngoài nhận nuôi có mất quốc tịch Việt Nam không?
Theo Luật Quốc tịch Việt Nam, trẻ em là công dân Việt Nam được người nước ngoài nhận làm con nuôi vẫn giữ quốc tịch Việt Nam. Việc trẻ có thêm quốc tịch nước của cha dượng hay không do pháp luật nước đó quyết định.
Sau khi nhận nuôi, họ của trẻ có phải đổi theo cha dượng không?
Không bắt buộc. Theo yêu cầu của cha mẹ nuôi, họ tên của trẻ có thể được thay đổi, nhưng trẻ từ đủ 9 tuổi phải đồng ý. Gia đình nên cân nhắc giấy tờ ở cả hai nước để tên của trẻ khớp nhau.