Khi họ tên, năm sinh hay dân tộc của cha hoặc mẹ trên giấy khai sinh của con khác giấy tờ của chính cha mẹ, việc đầu tiên là xác định bên nào đúng: nếu giấy tờ của cha mẹ đúng, bạn cải chính giấy khai sinh của con theo giấy tờ đó; nếu chính giấy tờ của cha mẹ sai, phải sửa giấy của cha mẹ trước, rồi mới sửa giấy của con.
Thông tin cha mẹ trên giấy khai sinh của con thường bị coi nhẹ vì không phải thông tin của đứa trẻ. Nhưng nó được dùng mỗi khi cần chứng minh quan hệ: làm hộ chiếu cho trẻ, xin visa đi cùng, nhập học, hưởng chế độ, chia thừa kế. Một chữ sai ở tên mẹ có thể khiến cơ quan không công nhận đó là mẹ của đứa trẻ mà không có giấy tờ bổ sung.
Bài này đi qua các tình huống phổ biến, thứ tự sửa giữa các giấy tờ của cả gia đình, và những trường hợp không còn là chuyện sửa sai mà là chuyện xác định quan hệ.
Thông tin cha mẹ được ghi theo nguồn nào
Khi đăng ký khai sinh, thông tin về cha mẹ được ghi theo tờ khai và giấy tờ tuỳ thân của cha mẹ xuất trình lúc đó, đối chiếu với dữ liệu dân cư nếu có. Với các lần đăng ký trước khi có căn cước gắn chip và dữ liệu dân cư, nguồn thường là chứng minh nhân dân, sổ hộ khẩu hoặc lời khai.
Vì vậy chỗ lệch có hai nguồn gốc chính. Thứ nhất là lỗi ghi chép: cán bộ chép nhầm từ tờ khai, gõ sai dấu, nhập nhầm năm sinh. Thứ hai là giấy tờ của cha mẹ lúc đó vốn đã khác với giấy khai sinh của chính họ: chứng minh nhân dân cũ ghi tên kiểu này, giấy khai sinh của mẹ ghi kiểu khác, và giấy khai sinh của con chép theo chứng minh nhân dân.
Nguồn gốc thứ hai phức tạp hơn, vì nó cho thấy giấy tờ của chính cha mẹ cũng chưa thống nhất. Trước khi sửa giấy của con, bạn nên rà xem giấy tờ của cha mẹ đã khớp với giấy khai sinh của họ chưa.
Các tình huống thường gặp và thứ tự sửa
Bảng gợi ý thứ tự xử lý. Nguyên tắc chung: giấy tờ gốc của người nào thì người đó đúng trước, giấy của con theo sau.
| Tình huống | Giấy nào sai | Thứ tự xử lý |
|---|---|---|
| Tên mẹ trên khai sinh của con sai dấu, khai sinh và căn cước của mẹ thống nhất | Khai sinh của con | Cải chính khai sinh của con, căn cứ giấy tờ của mẹ |
| Khai sinh của con chép theo chứng minh cũ của mẹ, mà chứng minh cũ ghi sai so với khai sinh của mẹ | Khai sinh của con (và giấy cũ của mẹ) | Đảm bảo căn cước của mẹ đã đúng theo khai sinh của mẹ, rồi cải chính khai sinh của con |
| Khai sinh của mẹ sai, căn cước của mẹ và khai sinh của con lại ghi theo thông tin đúng | Khai sinh của mẹ | Cân nhắc cải chính khai sinh của mẹ nếu có căn cứ; khai sinh của con có thể không cần sửa |
| Năm sinh của cha trên khai sinh của con lệch | Tuỳ đối chiếu | So với khai sinh và căn cước của cha để xác định bên sai |
| Cha mẹ đổi tên hợp pháp sau khi con sinh | Không bên nào sai | Khai sinh của con ghi tên cũ đúng tại thời điểm đăng ký; hỏi nơi tiếp nhận nếu cần cập nhật |
| Nơi cư trú của cha mẹ đã thay đổi | Không sai | Không cần sửa; đây là thông tin tại thời điểm đăng ký |
Hai hàng cuối là những trường hợp người ta hay muốn sửa nhưng thực ra không có sai sót. Đổi địa chỉ hay đổi tên về sau không làm cho thông tin trên giấy khai sinh của con trở thành sai.
Các bước cải chính thông tin cha mẹ trên khai sinh của con
Trình tự cho trường hợp phổ biến nhất: giấy tờ của cha mẹ đúng, khai sinh của con ghi sai.
- Đặt giấy khai sinh của con cạnh giấy khai sinh và căn cước của cha mẹ, gạch rõ từng chỗ khác.
- Xác nhận giấy tờ của cha mẹ đã thống nhất với nhau. Nếu chưa, sửa giấy của cha mẹ trước.
- Chuẩn bị tờ khai đề nghị cải chính, giấy khai sinh bản chính của con, bản sao giấy khai sinh và căn cước của cha hoặc mẹ có thông tin cần đối chiếu.
- Nộp tại UBND cấp xã nơi đã đăng ký khai sinh cho con hoặc nơi gia đình đang cư trú.
- Nhận kết quả, kiểm tra dữ liệu của con trên tài khoản định danh điện tử, sau đó cập nhật hồ sơ học tập, bảo hiểm y tế, hộ chiếu của con nếu có.
Người đứng tên tờ khai là cha hoặc mẹ với tư cách người đại diện của con chưa thành niên. Con đã thành niên thì tự nộp, có thể nhờ cha mẹ cung cấp giấy tờ.
Những trường hợp dễ nhầm với sửa sai
Ghi nhầm hẳn một người khác làm cha. Nếu người ghi trên giấy khai sinh không phải cha đẻ, đây không phải chuyện sai chính tả. Việc thay đổi người cha liên quan đến xác định cha mẹ con, có thể cần chứng cứ sinh học và khi có tranh chấp thì thuộc toà án.
Muốn bỏ tên cha khỏi giấy khai sinh. Cha mẹ ly hôn hay không còn liên lạc không phải lý do để xoá tên cha. Quan hệ cha con chỉ thay đổi qua thủ tục xác định lại quan hệ theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình.
Muốn đổi dân tộc của con theo bên còn lại. Nếu dân tộc của cha mẹ ghi đúng nhưng muốn đổi dân tộc của con từ theo cha sang theo mẹ, đó là xác định lại dân tộc, có điều kiện riêng.
Muốn đổi họ của con theo mẹ. Họ của con ghi đúng theo thoả thuận lúc khai sinh thì việc đổi họ là thay đổi họ tên, cần lý do pháp luật cho phép và ý kiến của con từ đủ 9 tuổi.
Lỗi hay gặp khi cha mẹ tự làm
Những lỗi dưới đây thường khiến hồ sơ phải bổ sung hoặc khiến việc sửa không giải quyết được gốc vấn đề.
- Sửa giấy của con trước khi giấy của cha mẹ thống nhất. Giấy của con được sửa theo căn cước của mẹ, sau đó mẹ cải chính giấy khai sinh của mình, và giấy của con lại lệch lần nữa.
- Chỉ mang căn cước, không mang giấy khai sinh của cha mẹ. Khi căn cước và giấy khai sinh của cha mẹ có thể khác nhau, cán bộ cần cả hai để xác định đâu là thông tin gốc.
- Quên các con khác trong gia đình. Nếu lỗi bắt nguồn từ giấy tờ cũ của cha mẹ, nhiều khả năng giấy khai sinh của các con khác cũng mắc cùng lỗi. Rà một lượt và sửa cùng lúc.
- Không cập nhật giấy tờ phía sau. Sửa xong giấy khai sinh nhưng quên hồ sơ học tập, thẻ bảo hiểm y tế, hộ chiếu của con, để rồi lại bị hỏi khi dùng.
- Muốn sửa luôn những thông tin không sai. Đổi địa chỉ cư trú của cha mẹ theo nơi ở mới, ghi tên mới của cha mẹ thay cho tên cũ đúng tại thời điểm khai sinh. Những đề nghị này thường không được chấp nhận và làm hồ sơ rối thêm.
Một bảng đối chiếu giấy tờ của cả nhà, lập một lần trên một tờ giấy, giúp tránh gần như toàn bộ các lỗi trên.
Khi nào cần người làm nghề
Phần lớn trường hợp sai thông tin cha mẹ là việc hành chính đơn giản, cha mẹ tự làm được. Tình huống khác hẳn khi chỗ sai chạm vào quan hệ nhân thân: người ghi là cha không phải cha đẻ, có tranh chấp giữa cha và mẹ về việc sửa, hoặc việc sửa ảnh hưởng đến quyền thừa kế, quyền nuôi con.
Cũng cần thận trọng khi cha hoặc mẹ là người nước ngoài và thông tin trên giấy tờ nước ngoài khác giấy tờ Việt Nam, vì phải xem giấy tờ nước ngoài có cần hợp pháp hoá lãnh sự hay không, và nên sửa ở nước nào trước.
Trong những trường hợp như vậy, trước khi nộp đơn bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem cụ thể nên làm thủ tục hộ tịch, hay việc của bạn đã thuộc phạm vi toà án. Chọn sai cửa ngay từ đầu có thể làm mất nhiều tháng.
Khi nhờ người làm nghề xem hồ sơ, bạn nên mang đủ giấy khai sinh của con, giấy khai sinh và căn cước của cả cha và mẹ, giấy kết hôn nếu có, và mọi văn bản trả lời của cơ quan hộ tịch. Một bộ giấy tờ đầy đủ giúp người tư vấn nhìn ra ngay chỗ lệch bắt đầu từ đâu.
Ví dụ giả định: một chữ sai và hộ chiếu của con
Ví dụ giả định: chị Trang ở Bắc Ninh làm hộ chiếu cho con trai sáu tuổi để cả nhà đi du lịch. Giấy khai sinh của bé ghi tên mẹ là "Phạm Thu Trang", trong khi căn cước và giấy khai sinh của chị là "Phạm Thị Thu Trang". Cơ quan tiếp nhận hồ sơ hộ chiếu đề nghị làm rõ quan hệ mẹ con vì tên không khớp.
Chị rà lại giấy tờ: giấy khai sinh và căn cước của chị thống nhất, nên giấy của chị là đúng. Lúc đăng ký khai sinh cho con, chị dùng chứng minh nhân dân cũ vốn ghi thiếu chữ "Thị". Như vậy giấy khai sinh của con chép đúng theo giấy tờ xuất trình lúc đó, nhưng giấy tờ đó sai so với gốc.
Chị nộp tờ khai cải chính khai sinh cho con tại phường nơi đang cư trú, kèm giấy khai sinh và căn cước của mình. Sau khi có kết quả, hồ sơ hộ chiếu của bé được tiếp tục. Chị cũng tranh thủ kiểm tra giấy khai sinh của đứa con thứ hai, phát hiện cùng lỗi và sửa luôn một lần.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ đã ly hôn, một bên có tự làm cải chính thông tin cho con được không?
Cha hoặc mẹ đều là người đại diện theo pháp luật của con chưa thành niên. Với việc cải chính sai sót thuần tuý, thường một bên có thể đứng tên tờ khai. Nếu việc sửa chạm vào thông tin của bên kia và có tranh chấp, cơ quan có thể yêu cầu làm rõ thêm.
Cha đã mất, tên cha trên khai sinh của con bị sai thì sao?
Vẫn có thể đề nghị cải chính, dựa trên giấy tờ của người cha còn lưu: giấy khai sinh, căn cước, trích lục khai tử. Nếu giấy tờ của người cha cũng không thống nhất, việc chứng minh khó hơn và nên chuẩn bị nhiều giấy tờ.
Mẹ là người nước ngoài, tên mẹ ghi theo phiên âm tiếng Việt có phải sửa không?
Tên người nước ngoài trên giấy tờ hộ tịch Việt Nam nên được ghi theo giấy tờ tuỳ thân của họ, như hộ chiếu. Nếu ghi phiên âm khác hộ chiếu, có thể gây khó khi làm thủ tục ở nước ngoài. Hỏi cơ quan hộ tịch về cách ghi và khả năng cải chính.
Sửa thông tin cha mẹ trên khai sinh của con có ảnh hưởng đến thừa kế không?
Sửa sai chính tả không làm thay đổi quan hệ cha mẹ con, nên không ảnh hưởng quyền thừa kế. Ngược lại, giấy tờ không khớp có thể gây khó khi chứng minh quan hệ thừa kế, nên sửa sớm là có lợi.
Con đã trưởng thành mới phát hiện sai tên cha mẹ thì ai làm thủ tục?
Người con đã thành niên tự đứng tên đề nghị cải chính trên giấy khai sinh của mình. Cha mẹ cung cấp giấy tờ để đối chiếu. Nếu ở xa, người con có thể nộp tại nơi cư trú của mình.