Trẻ sinh đôi, sinh ba được đăng ký khai sinh riêng cho từng bé: mỗi bé một giấy chứng sinh, một tờ khai, một trích lục khai sinh và một số định danh cá nhân. Phần lớn rắc rối không đến từ luật mà từ việc nhầm giấy chứng sinh giữa các bé, đặt tên quá giống nhau, hoặc không để ý hai bé có thể mang hai ngày sinh khác nhau khi chào đời quanh nửa đêm.
Bài này dành cho cha mẹ vừa đón hai, ba em bé cùng lúc và đang bối rối với chồng giấy tờ. Bạn sẽ biết cần kiểm gì ngay tại phòng sinh, cách nộp từng hồ sơ trực tiếp hoặc trực tuyến, và phải làm gì nếu phát hiện thông tin của hai bé bị đổi chỗ cho nhau. Phần chọn tên đẹp cho cặp song sinh là chuyện của sở thích gia đình; ở đây chỉ bàn chỗ tên tác động tới giấy tờ.
Mỗi bé là một sự kiện hộ tịch riêng
Dù cùng một lần mang thai, cùng một ca sinh, pháp luật hộ tịch coi mỗi đứa trẻ là một cá nhân với sự kiện sinh riêng. Cơ sở y tế cấp cho mỗi bé một giấy chứng sinh, ghi giờ sinh, giới tính, cân nặng của chính bé đó. Không có loại giấy khai sinh chung cho cặp song sinh, và cũng không có ô nào trên trích lục ghi "anh", "em" hay "sinh đôi".
Hệ quả là gia đình phải làm hai hoặc ba bộ hồ sơ khai sinh đầy đủ. Các giấy tờ dùng chung như giấy kết hôn của cha mẹ, căn cước của người đi khai chỉ cần mang một bản để đối chiếu, nhưng tờ khai và giấy chứng sinh thì tách riêng từng bé. Khi nộp trực tuyến, mỗi bé là một hồ sơ trên Cổng Dịch vụ công.
Mỗi bé sau khi khai sinh được cấp một số định danh cá nhân riêng. Số này đi theo bé suốt đời, gắn với căn cước, bảo hiểm y tế, hồ sơ học tập. Nếu thông tin của hai bé bị hoán đổi ngay từ đầu, mọi giấy tờ sau này đều lệch theo, nên chỗ đáng đầu tư thời gian nhất là kiểm kỹ trước khi nộp.
Kiểm tra ngay tại phòng sinh
Vòng tay nhận diện. Bệnh viện thường đeo vòng tay ghi thông tin mẹ và thứ tự bé ngay khi sinh. Hãy chụp lại vòng tay của từng bé cùng giờ sinh mà nữ hộ sinh thông báo, trước khi các bé được tắm, chuyển phòng.
Giờ sinh và thứ tự. Giấy chứng sinh ghi giờ sinh của từng bé. Bé ra đời trước theo giờ ghi trên giấy được coi là bé lớn hơn trong cách gọi của gia đình; giấy tờ hộ tịch không ghi điều này nhưng giờ sinh là căn cứ khi có người hỏi.
Giới tính và cân nặng. Với cặp song sinh khác giới, nhầm lẫn dễ phát hiện. Với cặp cùng giới, cân nặng và giờ sinh là hai chi tiết để phân biệt; đối chiếu hai số này giữa giấy chứng sinh, sổ theo dõi sơ sinh và lời bác sĩ.
Họ tên trên giấy chứng sinh. Nhiều bệnh viện chỉ ghi tên mẹ và "con thứ nhất", "con thứ hai" hoặc để trống tên bé. Nếu gia đình đã đặt tên và bệnh viện ghi luôn, hãy kiểm tra tên nào gắn với giấy nào, tránh đảo tên giữa hai bé ngay từ đầu.
Giữ bản chụp. Chụp cả hai mặt từng giấy chứng sinh trước khi nộp bản chính. Khi cần đối chiếu hoặc cải chính về sau, bản chụp này giúp xác định ngay sai ở đâu.
Hai bé, hai ngày sinh khác nhau khi chào đời quanh nửa đêm
Một ca sinh đôi có thể kéo dài vài phút đến hơn một giờ giữa hai bé. Nếu bé thứ nhất ra đời trước nửa đêm và bé thứ hai sau nửa đêm, hai bé có hai ngày sinh khác nhau. Có khi còn rơi vào hai tháng, hai năm khác nhau nếu sinh đúng đêm giao thừa dương lịch. Ngày sinh ghi trên giấy chứng sinh là ngày thật, và trích lục khai sinh phải ghi đúng như vậy.
Một số cha mẹ muốn ghi cùng một ngày sinh cho hai con để tiện tổ chức sinh nhật, hoặc muốn chọn ngày đẹp hơn. Điều này không được phép: ngày sinh là thông tin hộ tịch phản ánh sự kiện thật, cán bộ hộ tịch ghi theo giấy chứng sinh. Ghi sai ngày sinh có chủ ý về sau phải cải chính, và có thể ảnh hưởng tới tuổi đi học, tuổi lao động, tuổi nghỉ hưu của con.
Khi hai bé khác năm sinh, các mốc như năm vào lớp một có thể khác nhau theo quy định về độ tuổi. Thực tế ngành giáo dục thường xét theo năm sinh, nên gia đình nên hỏi sớm trường dự định cho con học về cách xử lý nếu muốn hai con học cùng lớp. Đây là chuyện của nhà trường, không phải lý do để sửa ngày sinh.
Hồ sơ cho từng bé và giấy tờ dùng chung
Bảng dưới giúp chuẩn bị nhanh khi đi nộp cho cả hai, ba bé một lúc. Mẫu tờ khai hiện hành đối chiếu tại bộ phận một cửa hoặc Cổng Dịch vụ công.
| Giấy tờ | Riêng từng bé hay dùng chung | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tờ khai đăng ký khai sinh | Riêng từng bé | Ghi rõ họ tên, ngày sinh, giới tính đúng theo giấy chứng sinh của bé đó |
| Giấy chứng sinh | Riêng từng bé | Nộp bản chính, giữ bản chụp |
| Giấy chứng nhận kết hôn của cha mẹ | Dùng chung | Bản chính để đối chiếu hoặc bản sao |
| Căn cước người đi khai | Dùng chung | Cán bộ đối chiếu trên cơ sở dữ liệu dân cư |
| Nơi nộp | Dùng chung | UBND cấp xã nơi cư trú của cha hoặc mẹ |
| Lệ phí | Từng hồ sơ | Khai đúng hạn được miễn theo Luật Hộ tịch; bản sao trích lục cấp thêm thì hỏi mức thu |
Nên nộp hồ sơ của các bé cùng một lúc tại cùng một nơi. Khi nộp trực tiếp, hãy đề nghị cán bộ xử lý lần lượt từng bộ và trả lại riêng từng trích lục, không gộp chung vào một phong bì để tránh lẫn.
Nộp trực tuyến cho các bé: thứ tự gợi ý
Nộp trên Cổng Dịch vụ công tiện cho cha mẹ còn chăm con nhỏ, nhưng cần làm từng hồ sơ cẩn thận:
- Đặt tên cho từng bé, ghi rõ trên một tờ giấy bên cạnh: tên nào, giờ sinh nào, cân nặng bao nhiêu.
- Tạo hồ sơ cho bé thứ nhất, tải lên đúng giấy chứng sinh của bé đó; kiểm tra lại ảnh trước khi gửi.
- Ghi lại mã hồ sơ của bé thứ nhất trước khi tạo hồ sơ bé thứ hai.
- Tạo hồ sơ bé thứ hai, đối chiếu tên với giấy chứng sinh đã tải lên một lần nữa.
- Theo dõi hai mã hồ sơ riêng; nếu cán bộ yêu cầu bổ sung, kiểm tra yêu cầu đó thuộc hồ sơ nào.
- Khi nhận trích lục, so từng trích lục với giấy chứng sinh tương ứng: ngày sinh, giới tính, tên.
Với nhóm thủ tục liên thông khai sinh, thường trú và bảo hiểm y tế, mỗi bé cũng là một bộ riêng. Nếu một hồ sơ bị trả lại, hồ sơ còn lại vẫn tiếp tục, nên đừng gộp việc theo dõi. Khi gọi điện hỏi tiến độ, hãy đọc mã hồ sơ và tên đầy đủ của bé, không chỉ nói "hồ sơ sinh đôi".
Bé sinh non phải nằm viện dài ngày: thời hạn khai sinh vẫn chạy
Sinh đôi, sinh ba thường đi kèm sinh non, và không ít em bé phải nằm lồng ấp, điều trị ở khoa sơ sinh nhiều tuần. Cha mẹ dồn hết sức lực vào việc chăm con, chuyện giấy tờ dễ bị đẩy lùi. Cần nhớ thời hạn sáu mươi ngày để khai sinh tính từ ngày sinh, không tính từ ngày bé xuất viện.
Giấy chứng sinh thường được cơ sở y tế cấp sau khi sinh, kể cả khi bé còn đang điều trị. Nếu chưa nhận được, hãy hỏi phòng kế hoạch tổng hợp hoặc khoa sản của bệnh viện. Có giấy chứng sinh trong tay, ông bà hoặc người thân có thể đi khai thay trong lúc cha mẹ ở viện với con, mang theo giấy kết hôn của cha mẹ và căn cước của mình.
Khai sinh sớm còn có lợi thiết thực: bé có số định danh cá nhân, được cấp thẻ bảo hiểm y tế theo diện trẻ em dưới sáu tuổi, giúp gia đình giảm gánh nặng chi phí điều trị dài ngày. Một số bệnh viện chấp nhận cho trẻ dưới sáu tuổi chưa có thẻ được hưởng bảo hiểm y tế khi xuất trình giấy chứng sinh hoặc trích lục; quy định cụ thể nên hỏi bộ phận bảo hiểm y tế của bệnh viện. Với ca sinh ba, chi phí lồng ấp nhân lên nhiều lần, nên đừng để giấy tờ chậm vì nghĩ "để con khoẻ đã".
Khi phát hiện thông tin hai bé bị đổi chỗ, hoặc một bé không qua khỏi
Nếu sau khi nhận trích lục bạn thấy tên bé thứ nhất gắn với giờ sinh, cân nặng của bé thứ hai, đó là thông tin hộ tịch sai. Cách xử lý là đề nghị cải chính hộ tịch tại nơi đã đăng ký, kèm bản chụp giấy chứng sinh, xác nhận của bệnh viện nếu cần. Phát hiện càng sớm càng dễ sửa, vì các bé chưa có thêm giấy tờ nào mang thông tin lệch.
Một tình huống đau lòng mà không ít gia đình sinh đôi, sinh ba gặp phải là một bé mất sau khi sinh. Khi bé ra đời còn sống rồi mới mất, pháp luật hộ tịch có quy định về việc đăng ký khai sinh và khai tử cho bé. Cán bộ hộ tịch có thể hướng dẫn làm hai việc này cùng lúc để gia đình đỡ đi lại. Cha mẹ có thể nhờ ông bà, người thân làm thay trong những ngày đầu.
Với bé còn lại, hồ sơ khai sinh làm như bình thường. Nhiều gia đình muốn ghi nhận bé là "con song sinh" trên giấy tờ để lưu dấu; trích lục khai sinh không có ô này, nhưng giấy chứng sinh và hồ sơ y tế vẫn lưu đủ thông tin cho gia đình giữ lại.
Câu hỏi thường gặp
Sinh đôi có được làm một giấy khai sinh chung không?
Không. Mỗi trẻ là một cá nhân với sự kiện sinh riêng, nên mỗi bé có một tờ khai, một trích lục khai sinh và một số định danh cá nhân. Giấy tờ dùng chung như giấy kết hôn của cha mẹ chỉ cần mang một bản để đối chiếu khi nộp cùng lúc.
Hai bé sinh đôi có được đặt tên giống nhau không?
Pháp luật không có điều cấm hai anh chị em mang tên giống nhau, nhưng trên thực tế điều này gây nhầm lẫn ở trường học, bệnh viện, ngân hàng và cả trên cơ sở dữ liệu. Nên đặt tên khác nhau rõ ràng, tránh hai tên chỉ khác nhau một dấu thanh.
Giờ sinh có ghi trên giấy khai sinh không?
Trích lục khai sinh hiện ghi ngày, tháng, năm sinh, không ghi giờ sinh. Giờ sinh nằm trên giấy chứng sinh do cơ sở y tế cấp. Gia đình nên giữ bản chụp giấy chứng sinh của từng bé nếu muốn lưu giờ sinh và thứ tự ra đời.
Hai bé sinh hai ngày khác nhau thì ghi thế nào?
Ghi đúng theo giấy chứng sinh của từng bé. Nếu bé thứ nhất sinh trước nửa đêm và bé thứ hai sinh sau nửa đêm, hai bé có hai ngày sinh khác nhau trên trích lục. Không được ghi chung một ngày cho tiện, vì ngày sinh là thông tin hộ tịch phải đúng sự thật.
Nộp khai sinh trực tuyến cho sinh đôi có phải tạo hai tài khoản không?
Không cần hai tài khoản. Người đi khai dùng tài khoản của mình và tạo hai hồ sơ riêng, mỗi hồ sơ cho một bé, tải lên đúng giấy chứng sinh của bé đó. Hãy ghi lại mã của từng hồ sơ để theo dõi và trả lời yêu cầu bổ sung cho đúng.
Phát hiện nhầm giấy chứng sinh của hai bé sau khi đã khai sinh thì làm gì?
Đề nghị cải chính hộ tịch tại cơ quan đã đăng ký khai sinh, kèm bản chụp giấy chứng sinh và xác nhận của bệnh viện nơi sinh nếu cần. Nên làm sớm, trước khi các bé được cấp thẻ bảo hiểm y tế, hồ sơ học tập hay các giấy tờ khác dựa trên thông tin sai.